Kirish
2026/1-son

ELEKTRON TEZARUSLAR YARATISHNING LINGVISTIK ASOSLARI TAHLILI

A Linguistic Analysis of the Theoretical Foundations for the Construction of Electronic Thesauri

Najmiddinov Muhammadjon G‘ayratjon o‘g‘li
Qo‘qon universiteti Ta’lim fakulteti dekani, f.f.d., dotsent
DSC
Annotatsiya

Annotatsiya Mazkur maqolada elektron tezauruslarni yaratishning lingvistik-nazariy asoslari, leksik birliklar o‘rtasidagi semantik munosabatlar tizimi hamda ularning tabiiy tilni qayta ishlash jarayonidagi funksional ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek tili uchun shakllantirilayotgan elektron tezaurus tarkibidagi 1274 ta leksema olti turdagi leksik-semantik munosabat asosida o‘zaro bog‘langan. Leksik-tematik maydonlarni to‘liq va izchil qamrab olishda qo‘lda lingvistik tahlil qilish hamda avtomatik aniqlash usullarining integratsiyalashgan holda qo‘llanishi samarali natija beradi. Olingan ilmiy natijalar o‘zbek tilida intellektual axborot tizimlari, mashinali tarjima, semantik qidiruv, matnni avtomatik tahlil qilish va tabiiy tilni qayta ishlash texnologiyalarini rivojlantirish uchun nazariy hamda amaliy asos sifatida baholanadi.

Abstract

This article analyzes the linguistic and theoretical foundations of developing electronic thesauri, the system of semantic relations between lexical units, and their functional significance in natural language processing. The research findings show that the electronic thesaurus being developed for the Uzbek language includes 1,274 lexemes interconnected through six types of lexical-semantic relations. The integrated use of manual linguistic analysis and automatic identification methods proves effective in ensuring the comprehensive and systematic coverage of lexical-thematic fields. The obtained scientific results are regarded as a theoretical and practical basis for the development of intelligent information systems, machine translation, semantic search, automatic text analysis, and natural language processing technologies in the Uzbek language.

Kalit so'zlar
elektron tezaurus leksik-semantik munosabatlar sinonimiya ontologiya tabiiy tilni qayta ishlash sinset leksik-tematik maydon.
Bibliografik ma'lumot
JurnalLingvotek: So'z va Sun'iy Intellekt
Yo'nalishRaqamli filologiya: lingvistik resurslar va korpus tadqiqotlari
Son2026 yil, 1-son
Betlar110–118
Nashr sanasi
TilO'zbek