INGLIZ–O‘ZBEK RAQAMLI TARJIMASIDA SEMIOTIK IXCHAMLASHTIRISH, MADANIY QOLDIQLAR VA TALQINNING SAQLANISHI: MEDIA DISKURSIDA MADANIYATLARARO UZATISHNING KORPUSGA ASOSLANGAN TAHLILI
SEMIOTIC COMPRESSION, CULTURAL RESIDUE, AND INTERPRETIVE RETENTION IN ENGLISH-UZBEK DIGITAL TRANSLATION: A CORPUS-BASED STUDY OF INTERCULTURAL TRANSFER ACROSS MEDIA DISCOURSE
Ushbu maqolada raqamli vositalar orqali amalga oshiriladigan madaniyatlararo muloqot sharoitida ingliz tilidan o‘zbek tiliga madaniy mazmun yuklangan leksik birliklarning tarjimasi tadqiq etiladi. Tadqiqot 2021-yil yanvaridan 2025-yil fevraligacha bo‘lgan davrda striming subtitrlari, diplomatik brifinglar, turizm platformalari, tijoriy reklama va onlayn jurnalistika materiallaridan to‘plangan 480 ta tarjima fragmentidan iborat ikki tilli korpusga asoslangan. Miqdoriy taqsimot tahlili va kontekstual talqinni birlashtirgan holda, tadqiqot madaniy jihatdan boy birliklarning o‘zbek tiliga o‘tkazilgandan so‘ng semantik zichligi, pragmatik yo‘nalishi, emotsional tushunarliligi va kontekstual mosligi qay darajada saqlanishini baholaydi. Natijalar tahlil qilingan misollarning 57 foizida so‘zma-so‘z tarjima kommunikativ buzilishlarga olib kelganini ko‘rsatdi. Aksincha, izohli kengaytirish, madaniy moslashtirish va idiomatik qayta ifodalash usullari ikki tilli o‘quvchilar tomonidan mazmunni aniqroq talqin qilish imkonini bergan. Ma’no yo‘qolishining eng ko‘p uchraydigan manbalari institutsional metonimiya, marosimlashgan ifodalar, siyosiy istehzo, iste’molchi metaforalari hamda madaniy yukini faqat leksik muqobillik orqali tiklab bo‘lmaydigan internetga xos idiomalar bo‘lgan. Maqolada semiotik siqilish tillararo transfer jarayonida madaniy jihatdan kodlangan ma’nolarning qisqarishini ifodalovchi baholash kategoriyasi sifatida, madaniy qoldiq esa qabul qiluvchi diskursda faqat qisman anglanib qoladigan ma’no bo‘laklarini tavsiflovchi kategoriya sifatida taklif etiladi. Tadqiqot natijalari ingliz–o‘zbek raqamli tarjimasida mexanik ekvivalentlik emas, balki diskursiv moslashtirish, kontekstni qayta tiklash va auditoriyaga yo‘naltirilgan talqin muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
This article examines the translation of culture-embedded lexical formations from English into Uzbek within digitally mediated intercultural communication. The study is based on a bilingual corpus of 480 translation fragments collected from streaming subtitles, diplomatic briefings, tourism platforms, commercial advertising, and online journalism published between January 2021 and February 2025. By combining quantitative distributional mapping with contextual interpretation, the investigation evaluates the extent to which culturally saturated units preserve their semantic density, pragmatic orientation, emotional intelligibility, and contextual plausibility after transfer into Uzbek. The results show that literal transfer produced communicative distortion in 57% of the analyzed excerpts, whereas explanatory expansion, cultural substitution, and idiomatic recasting generated noticeably higher interpretation accuracy among bilingual readers. The most recurrent sources of meaning loss were institutional metonymy, ritualized expressions, political irony, consumer metaphors, and internet-born idioms whose cultural load could not be recovered through lexical correspondence alone. The article proposes semantic compression as an evaluative category that captures the reduction of culturally encoded signification during cross-linguistic transfer, and cultural residue as a category describing fragments of meaning that remain only partially accessible in the receiving discourse. The findings suggest that English-Uzbek digital translation requires not mechanical equivalence but discursive calibration, contextual reconstruction, and audience-sensitive interpretive design.